Όλοι έχουμε δικαίωμα στη ζωή. Τι γίνεται με το δικαίωμα στο θάνατο;

Ο θάνατος συνήθως είναι ένα ζήτημα που στην ελληνική κοινωνία θεωρείται μακάβριο και αποφεύγουμε κάθε συζήτηση επ’ αυτού. Χρειάζεται να «χτυπήσει κάποια πόρτα της αυλής μας» μια σοβαρή ασθένεια για να συνειδητοποιήσουμε ότι κι ο θάνατος είναι τελικά κομμάτι της ζωής. Και τι γίνεται τότε; Χιλιάδες ερωτηματικά και διλήμματα στριφογυρίζουν στο κεφάλι μας και μας βρίσκουν απροετοίμαστους. Ο πόνος συγκρούεται με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τα ατομικά δικαιώματα με την εκκλησία, η αξιοπρέπεια με τον νόμο, η αυτονομία με τις πεποιθήσεις φίλων και συγγενών. Ποιος επιλέγει πότε και υπό ποιες συνθήκες κάποιος μπορεί να δώσει τέρμα στη ζωή του..
Το ζήτημα της ευθανασίας τίθεται όλο και πιο ψηλά στην ατζέντα της δημόσιας συζήτησης στην Αγγλία. Η εφημερίδα «Times» διεξήγαγε δημοσκόπηση για το ζήτημα τροποποίησης του νόμου προκειμένου να επιτρέπεται η υποβοηθούμενη αυτοκτονία μια εβδομάδα μετά τη πολυσυζητημένη υπόθεση ευθανασίας του Sir Edward Downes και της συζύγου του. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή. Η συντριπτική πλειοψηφία της κοινής γνώμης τάχθηκε υπέρ της αλλαγής της νομοθεσίας ώστε οι γιατροί να μπορούν να βοηθούν τους ασθενείς τελικού σταδίου να βάζουν τέλος στη ζωή τους. Μάλιστα οι συμμετέχοντες ηλικίας μεταξύ 55 – 64 συμφωνούν πιο σθεναρά.
Παρόλο που η τροποποίηση του νόμου έβρισκε αντίθετους τους γιατρούς πριν μερικές μέρες διαφάνηκε το πρώτο σημάδι αλλαγής της στάσης τους. Το Royal College of Nursing μετρίασε την αντίθεσή του προς το ζήτημα της ευθανασίας εκφράζοντας μια πιο ουδέτερη στάση.
Το φαινόμενο «τουρισμού θανάτου» σε χώρες όπως η Ελβετία, όπου η ευθανασία επιτρέπεται, είναι πολύ διαδεδομένο. Φίλοι και συγγενείς παίρνουν τη δύσκολη απόφαση, αναλαμβάνουν έξοδα και νομικά ρίσκα προκειμένου να βοηθήσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα να «λυτρωθούν» από τον πόνο.
Δε σκοπεύω να θέσω νομικά ή ηθικά ζητήματα που προκύπτουν από την πρακτική της ευθανασίας επί του παρόντος. Αυτό που θεωρώ πολύ σημαντικό ωστόσο είναι να τεθεί η αρχή ενός δημόσιου διαλόγου επί του ζητήματος και στην Ελλάδα προκειμένου να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό που φαίνεται αδύνατο να συμβεί σε μας, τελικά δεν είναι τόσο μακριά.

Είναι ο φιλόσοφος αιθεροβάμων;

Για πολλούς σήμερα, η φιλοσοφία αποτελεί έναν πολυτελή και απογειωμένο θεωρητικό κλάδο, που δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις ή να διαχειριστεί πρακτικά ζητήματα της κοινωνικής πραγματικότητας. Έτσι, λοιπόν, οι λόγοι ενός φιλοσόφου είτε δε λαμβάνονται υπόψη είτε δέχονται την αμφισβήτηση και την υπονόμευση στα πλαίσια της επίλυσης ποικίλων πρακτικών προβλημάτων, όχι μόνο από τον κοινό νου, αλλά και από τους υπόλοιπους επιστημονικούς κλάδους. Εύλογα, λοιπόν, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι ο φιλόσοφος είναι αιθεροβάμων.
Ωστόσο, εάν ανατρέξουμε στις απαρχές της ιστορίας της φιλοσοφίας, θα δει κανείς ότι αποτέλεσε το θεμέλιο για την έξοδο της ανθρώπινης σκέψης από τη μυθοπλασία στην έλλογη και εμπειρική αντιμετώπιση της φυσικής και πολιτικής πραγματικότητας και κάθε άλλο παρά βήματα στους αιθέρες δεν είναι οι αποκρίσεις της. Οι Προσωκρατικοί θεωρητικοί, όπως ο Αναξίμανδρος, ο Θαλής, ο Ηράκλειτος, ο Αναξιμένης, ο Δημόκριτος κ.α. ήταν οι πρώτοι που επιχείρησαν να εξηγήσουν τα φυσικά φαινόμενα, όχι υπό ένα θεολογικό πρίσμα που απέδιδε π.χ. τα καιρικά φαινόμενα στις διαθέσεις του Δία και του Ποσειδώνα, αλλά με βάση την παρατήρηση και κατηγοριοποίηση αυτών των συμβάντων και εν συνεχεία συστηματοποίηση των μεθόδων τους, συγκροτώντας ένα ολοκληρωμένο θεωρητικό μοντέλο κοσμολογίας (λόγος για τον κόσμο). Κατ’ αυτό τον τρόπο, έχουμε τα πρώτα θεμελιώδη ερωτήματα από τη φιλοσοφία για το ποια είναι η αρχή του κόσμου-νερό, φωτιά, αέρας, άτομο- σε τι συνίσταται και ποιες είναι οι δομές του.
Κομβικό σημείο στη φιλοσοφική σκέψη και στην ιστορία της ανθρωπότητας αποτέλεσε η φυσιογνωμία του μεγάλου φιλοσόφου Σωκράτη, ο οποίος εισήγαγε για πρώτη φορά ερωτήματα που αφορούσαν το δημόσιο βίο και την ηθική συμπεριφορά, πάλι, μέσα από έναν πειθαρχημένο, λογικό στοχασμό. Άσκησε κριτική για το πώς αξίζει εν τέλει να ζούμε, ποιες και πως πρέπει να είναι οι κοινωνικές σχέσεις, οι θεσμοί. Η μαιευτική του μέθοδος και ο αγνωστικισμός του κατάφεραν και ανέδυσαν από την ανθρώπινη διάνοια τις απαντήσεις, φέρνοντας στο επίκεντρο τις δυνατότητες του ανθρώπου. Επίσης, ζητήματα όπως η φιλία, η γνώση, η πολιτική και η ηθική αποτελούν ορισμένα από τα πεδία που άπτονται της Σωκρατικής σκέψης και αποτυπώθηκαν υπό τη μορφή διαλόγων από το θαυμαστή του και απογοητευμένο από την Αθηναϊκή κοινωνία για το πώς φέρθηκαν σε αυτόν τον μεγάλο φιλόσοφο (καταδίκη Σωκράτη ότι διέφθειρε τους νέους με τη διδασκαλία του), Πλάτωνα. Εντός αυτών των διαλόγων επιτυγχάνεται η ανάδειξη των αντιλήψεων των προσώπων της τότε εποχής, των αντικρουόμενων απόψεων και των κρίσιμων ερωτημάτων του Σωκράτη που έφεραν σε αμηχανία τα σοφιστικά επιχειρήματα. Τα πρόσωπα που λαμβάνουν χώρο στα κείμενα αυτά είναι υπαρκτά και επιβεβαιώνουν τον ενεργό και σημαντικό ρόλο της φιλοσοφίας στις δημόσιες συζητήσεις περί απτών διακυβευμάτων.
Ο Πλάτων με τη σειρά του έλαβε τη σκυτάλη και μέσα από την Πολιτεία του αξιολόγησε τα είδη των πολιτευμάτων, καταλήγοντας να οικοδομεί το ιδανικό πολίτευμα, εμπεριέχοντας αξίες και έννοιες που σήμερα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι για την εύρυθμη λειτουργία μιας κοινωνίας, όπως είναι η δικαιοσύνη, η οποία ταυτίζεται, βέβαια, με τη γνώση. Μπορεί εκ πρώτης όψεως να διατυπώσει κάποιος ότι, όντως, η Πλατωνική φιλοσοφία αποτελεί δείγμα εξωπραγματικών ρήσεων, λόγω του ότι εκφράζεται αλληγορικά, αλλά η ίδια η λειτουργία της αλληγορίας υποκρύπτει μια πραγματική κατάσταση η οποία, απλά, παραλληλίζεται. Όταν ο Πλάτων κάνει λόγο για δεσμώτες σε σπήλαιο, υποδηλώνει το επίπεδο και τη φάση στην οποία βρίσκεται η κοινωνική πραγματικότητα. Ότι, δηλαδή, οι πολίτες ζουν μέσα σε ένα ψέμα και σε ένα σκοτάδι από το οποίο πρέπει να εξέλθουν, μέσω της αναζήτησης της αλήθειας(α-λήθεια= άρση από τη λήθη) κι αυτό που θέτει ο Πλάτων επιβεβαιώνεται και ιστορικά από τα δεδομένα που έχουμε για την παρακμή στην οποία βρέθηκε η Αθήνα μετά το χρυσό αιώνα του Περικλή.
Ο πανεπιστήμων Αριστοτέλης, ακολουθώντας, αποτέλεσε και αποτελεί ένα τρανό παράδειγμα ότι ο φιλόσοφος δεν είναι αιθεροβάμων και εκτός πραγματικότητας, καθώς μέσα από την πληθώρα έργων του που αγγίζουν κάθε επιστημονική τάξη (πολιτικά, ηθικά, φυσικά, βιολογικά, ζωολογικά, αστρονομικά, ψυχολογικά), αποδεικνύεται ότι η φιλοσοφία μπορεί να μιλήσει και να ασκήσει επιρροή για τα πάντα, με τη χρήση του εννοιολογικού οπλοστασίου και της κριτικής της προσέγγισης. Ο Σταγειρίτης αποτελεί τον πρώτο συστηματικό εμπειρικό επιστήμονα, καθώς τόσο στα κοινωνικοπολιτικά όσο και στα φαινομενικά ζητήματα έκανε χρήση εμπειρικών δεδομένων και αναλογιών. Στην πολιτική του φιλοσοφία (Βιβλίο Πολιτικών), για παράδειγμα εξηγεί το λόγο και τον τρόπο για τον οποίο τα ανθρώπινα υποκείμενα συγκροτούν ομάδες και κοινωνίες, βάσει μιας αναλογίας τους με το τι συμβαίνει στη φύση. Επιπλέον, είναι ο πρώτος που χρησιμοποιεί πειραματικές μεθόδους προς απόδειξη των πορισμάτων του, ώστε να είναι ασφαλή και έγκυρα, ενώ οι διατυπώσεις του για τη φυσική περί του πρώτο κινούν και των τεσσάρων στοιχείων της φύσης, για την αστρονομία και το σχήμα της γης, επίπεδη και καλυμμένη από έναν θόλο αστεριών και πλανητών, αποτελούν τους θεμέλιους λίθους της επιστήμης μέχρι τα τέλη του μεσαίωνα. Όλα αυτά πάντα υπό το ανήσυχο πνεύμα της φιλοσοφίας.
Στη συνέχεια έχουμε την περίοδο του Διαφωτισμού, η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την οποία φταίει ο ίδιος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία του ανθρώπου να μεταχειρίζεται το νου του χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Φταίει γι’ αυτή την ανωριμότητά του ο άνθρωπος όταν η αιτία της έγκειται όχι σε ανεπάρκεια του νου αλλά στην έλλειψη της απόφασης και του θάρρους να μεταχειριστεί το νου του χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Μέσα σε αυτό το πνεύμα αναπτύχθηκε μια από τις θεμελιωδέστερες φιλοσοφικές θεωρίες, η οποία έχει εμποτίσει τα περισσότερα δυτικά πολιτικά, νομικά και ηθικά συστήματα με έννοιες και αξίες που ισχύουν, είναι καθολικές και απαραβίαστες και τις επικαλούμαστε συνέχεια. Η θεωρία αυτή δεν είναι άλλη από την Καντιανή, η οποία έδωσε έμφαση στο άτομο και τις ιδιαιτερότητες του. Το ανέδειξε ως ένα ξεχωριστό κομμάτι της κοινωνίας, ενώ γύρω από αυτό διατυπώθηκαν για πρώτη φορά τα ατομικά δικαιώματα και ελευθερίες αλλά και τα καθήκοντα ή το ηθικό χρέος. Πολύ συχνά, στον πολιτικό, νομικό, δημοσιογραφικό ακόμα και απλό, καθημερινό λόγο γίνεται ευρεία η χρήση τους, όπως: «έγινε παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων του, της ελευθερίας του, της αυτονομίας του». Κατ’ αυτό τον τρόπο, παρατηρούμε ότι σε δομές που αποτελούν συστατικά μέρη ενός κράτους, υποφώσκει η φιλοσοφική λογική και σύλληψη.
Τέλος, το ρόλο της φιλοσοφίας μπορούμε να το δούμε πιο ενεργό σήμερα, εν όψει όλων αυτών των νέων ιατρικών και γενετικών επιτευγμάτων, όπως είναι η κλωνοποίηση, αναπαραγωγικές μέθοδοι, γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα, αλλά και ζητημάτων που εγείρουν ηθικά διλήμματα, όπως η ευθανασία, μέσα από ένα νέο κλάδο της που είναι η βιοηθική. Πάλι μέσα από το κριτικό της βλέμμα επιχειρεί να αναδείξει τις προβληματικές όλων των συνεπειών αυτής της ιλιγγιώδους ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας και να θέσει τους επιστήμονες προ των ευθυνών τους απέναντι στους ανθρώπους και την κοινωνία, π.χ. είναι ηθική η ευθανασία ή η διαχείριση των γενετικών δεδομένων για την κλωνοποίηση ανθρώπων;
Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι ο φιλόσοφος δεν είναι ένας απαθής παρατηρητής που μιλά για καταστάσεις που δεν αφορούν την καθημερινότητα του τότε και του σήμερα. Ο φιλόσοφος είναι μέσα στην πραγματικότητα, παρατηρεί, εξετάζει, διερωτάται και διερωτά ό,τι έχει σχέση με την ανθρώπινη δράση και σκέψη. Είναι θα μπορούσαμε να πούμε ο «γκρινιάρης στη γωνία» που αμφισβητεί και θέλει αποδείξεις. Γι’ αυτό αν επιχειρήσουμε να δούμε την ουσία της φιλοσοφίας, θα δούμε ότι δεν είναι λόγια που αφορούν λίγους και εκλεπτυσμένους, αλλά χωρίς να το καταλάβουμε η ζωή μας κινείται γύρω από αρχές που έχει θέσει η ίδια και η ιστορία της. Οπότε, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ένα φιλόσοφος ούτε ήταν κι ούτε θα είναι αιθεροβάμων.

Αικατερίνη Χρ. Βασιλείου
Τελειόφοιτη Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΠΜΣ Βιοηθικής Πανεπιστημίου Κρήτης

Δικαίωμα στο θάνατο

Η υπόθεση μιας νεαρής κοπέλας στην Ιταλία που βρίσκεται σε κώμα εδώ και 17 χρόνια και της οικογένειάς της που ακολουθεί μία δεκαετή δικαστική διαμάχη διεκδικώντας την απελευθέρωση της κόρης τους από τα μηχανήματα που την κρατάνε στη «ζωή» φέρνει για ακόμη μια φορά στην επιφάνεια το μείζον θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αυτονομίας του ατόμου.
Η 37χρονη Ιταλίδα Ελουάνα Ενγκλάρο βρίσκεται σε κώμα από το 1992 μετά από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα. Ο πατέρας της άτυχης κοπέλας ζητάει εδώ και 10 χρόνια την διακοπή παροχής υποστήριξης από τα μηχανήματα που κρατάνε την κόρη του στη ζωή, καθώς ήταν επιθυμία της ίδιας. Το 2008 το ανώτατο δικαστήριο της Ιταλίας απεφάνθη τελικά ότι η Ελουάνα έχει το δικαίωμα να προβεί σε ευθανασία καθώς η κωματώδης κατάσταση στην οποία βρίσκεται είναι μη αναστρέψιμη, και από την άλλη είχε η ίδια εκφράσει ρητά την επιθυμία να πεθάνει και να μη διατηρηθεί στη ζωή μέσω μηχανημάτων. Η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι όμως είχε διαφορετική άποψη και μ’ ένα εσπευσμένο νομοθετικό διάταγμα, το οποίο υπερισχύει της απόφασης του ανωτάτου δικαστηρίου, απαγορεύει την υλοποίηση της ευθανασίας. Ωστόσο ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Τζιόρτζιο Ναπολιτάνο αρνήθηκε να υπογράψει το νομοθετικό διάταγμα. Μια μεγάλη πολιτική αντιπαράθεση έχει ξεσπάσει μεταξύ πολιτικών κομμάτων αλλά και της Ιταλικής εκκλησίας, ενώ η Ελουάνα και η οικογένειά της συνεχίζουν να ταλαιπωρούνται.
Ενδεχομένως στον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τέτοιες ενέργειες να με έχουν επηρεάσει οι σπουδές μου στο αντικείμενο της Βιοηθικής και οι πλείστες υποθέσεις τις οποίες έχουμε πραγματευθεί. Όμως η ευαισθησία στο ζήτημα του αυτοκαθορισμού και της αυτονομίας είναι κοινό και μας απασχολεί όλους. Ποιος είναι εκείνος ο εκάστοτε πολιτικός που θα αποφασίσει για την έκβαση της ζωής μας; Ποια είναι η επιχειρηματολογία του Μπερλουσκόνι για την απόρριψη της ευθανασίας της Ελουάνα.. ότι από τη στιγμή που μπορεί να κυοφορήσει η κοπέλα δεν μπορούμε να της επιτρέψουμε να φύγει από τη ζωή. (!!!) Άρα χαρακτηρίζουμε τον άνθρωπο ως μέσο αναπαραγωγής και όχι ως αυτόνομο λογικό ον που λαμβάνει τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του. Πόσο μάλλον που υποβιβάζει την ύπαρξη της γυναίκας σε απλή μηχανή τεκνοποίησης. Ο Μπερλουσκόνι που χαρακτηρίζεται για τις σεξιστικές του πεποιθήσεις κρίνει τη ζωή ενός ανθρώπου που για 17 χρόνια κείτεται στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου χωρίς να αισθάνεται τίποτα ενώ η πραγματικότητα τρέχει κι εναλλάσσεται.
Ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να αποφασίζει για τη ζωή ενός προσώπου; Στις μέρες μας που το Ιπποκρατικό πατερναλιστικό μοντέλο φαίνεται να ξεπερνάται και ο ασθενής να συναποφασίζει με το γιατρό σε ότι αφορά την έκβαση της ζωής του έρχονται συντηρητικοί πολιτικοί-ο πιο ανώδυνος χαρακτηρισμός- και η εκκλησία να μας γυρίσουν στα χρόνια του Μεσαίωνα και του σκοταδισμού. Ο ορισμός της ζωής άξιας για να βιωθεί δεν μπορεί να ορίζεται από την εκάστοτε πολιτική εξουσία. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορεί να γίνονται βορράς στο βωμό των πολιτικών παιγνιδιών και καιροσκοπικών καταστάσεων. Οποιες κι αν είναι οι αντιρρήσεις γύρω από το ζήτημα της ευθανασίας το αίτημα του αυτοκαθορισμού του ατόμου οφείλει να θεωρείται αδιαπραγμάτευτο.

πηγή: cosmo.gr

P.S Τελικά η 37χρονη Ελουάνα δικαιώθηκε και έφυγε από την "τεχνητή ζωή" που την κράταγαν χωρίς τη θέλησή της τα τελευταία 17 χρόνια, καθώς υλοποιήθηκε η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για παθητική ευθανασία στην κλινική του Ούντινε.

"face off".. όταν η επιστημονική φαντασία γίνεται επιστημονικό επίτευγμα!

Πριν μερικά χρόνια αποτελούσε είδηση στα πηγαδάκια της «υψηλής κοινωνίας» αν κάποια κυρία υποβαλλόταν σε κάποια πλαστική επέμβαση. Σήμερα η πλαστική στήθους και μύτης, για παράδειγμα, όχι μόνο δεν αποτελούν ταμπού αλλά μάλλον οι νεαρές και οι.. μεγαλοκοπέλες συναγωνίζονται ποια έχει τις πιο επιτυχημένες επεμβάσεις.
Το face lifting το έκανε must της εποχής στην Ελλάδα ο Ηλίας Ψινάκης όταν παραδέχθηκε την επέμβαση που έκανε με στημένη, και καλοπληρωμένη φαντάζομαι, φωτογράφηση με τις γάζες ακόμη στο πρόσωπό του. Από τότε οι πλαστικοί χειρουργοί μετατράπηκαν κάτι σαν personal trainners για τις κυρίες αλλά και τους κυρίους κυρίως των «βορείων προαστίων», αλλά και όχι μόνο..
Σήμερα, λοιπόν, οι αισθητικές επεμβάσεις ξεπέρασαν τα ταμπού της κοινωνίας και πραγματοποιούνται πια και μπροστά από τις κάμερες σε τύπου reality παιχνίδια στην τηλεόραση.
Την ίδια στιγμή μας σοκάρει ή τουλάχιστον μας προβληματίζει ότι το εγχείρημα που φάνταζε επιστημονική φαντασία στην ταινία “face off” το 1997 αποτελεί πια γεγονός. Μία ομάδα Αμερικανών γιατρών στην Κλινική του Κλίβελαντ στο Οχάιο των ΗΠΑ πραγματοποίησε με επιτυχία την πρώτη σχεδόν ολική μεταμόσχευση προσώπου.
Το πρόσωπο της γυναίκας αναπλάστηκε κατά σχεδόν 80%!! Δηλαδή κυριολεκτικά, έγινε αγνώριστη. Η πρώτη απόπειρα ωστόσο είχε γίνει το Νοέμβριο του 2005 από μία ομάδα Γάλλων με επικεφαλής τον Ζαν Μισέλ Ντιμπερνάρ από το Πανεπιστήμιο της Λιόν με την πρώτη μερική μεταμόσχευση προσώπου στην τότε 38χρονη Ισαμπέλ Ντινουάρ.
Ποιο είναι αυτό το χαρακτηριστικό όμως που διαχωρίζει τις αισθητικές επεμβάσεις από τις παρεμβάσεις στη φύση όπως χαρακτηρίζεται το εγχείρημα των Αμερικανών γιατρών; Που σταματάει η βελτίωση κι αρχίζει ίσως η υπερβολή; Πως δικαιολογούμε την ολική μεταμόσχευση προσώπου σε κάποιον που έχει υποστεί εγκαύματα και δεν μπορεί να βγει στο δρόμο γιατί μοιάζει με «τέρας» ενώ στερούμε το δικαίωμα από κάποιον που δεν του αρέσει ο εαυτός του και θέλει να εφαρμόσει τα επιτεύγματα της ιατρικής;
Ποια είναι η διαχωριστική γραμμή της ιατρικής επέμβασης και της αισθητικής παρέμβασης; Και ποιος αποφασίζει για την νομιμοποίηση του ενός έναντι του άλλου; Ζητήματα που απασχολούν το πεδίο της Βιοηθικής και εγείρουν ακαδημαϊκά τεράστιες συζητήσεις γύρω από το τι είναι τελικά το enhancement και την ηθική διάσταση του ζητήματος.
Τελικά τι ορίζει ποιος είμαι; Αν αλλάξω τη μύτη μου θα είμαι ο ίδιος άνθρωπος; Αν αλλάξω και το στήθος μου; Αν αλλάξω εξ ολοκλήρου το πρόσωπό μου θα παραμείνω ο ίδιος άνθρωπος; Αλλά τελικά στη σημερινή κοινωνία πραγματικά μας νοιάζει ποιοι είμαστε ή ποιους έχουμε απέναντι μας ή το μόνο που μας ενδιαφέρει είναι πόσο όμορφοι και κατά συνέπεια κοινωνικά αποδεκτοί είμαστε; Σε μια κοινωνία που έχει ανάγει την ομορφιά σε συνώνυμο της επιτυχίας και της ευτυχίας και προάγει ως μέγιστο αγαθό την εικόνα σε όλα τα επίπεδα πως θα απαγορεύσεις σε έναν άνθρωπο να κάνει ό,τι μπορεί για να «βελτιώσει» την εμφάνισή του;
Από την άλλη μπορούμε να βάλουμε όρια στην Επιστήμη; Εγώ νομίζω όχι. Στις εφαρμογές της όμως; Εδώ τα πράγματα αποκτούν άλλη βαρύτητα και γεννώνται τεράστια ζητήματα. Ποιος, που, πως και φυσικά για ποιους.. όταν το χρήμα είναι αυτό που εξουσιάζει!

πηγές: in.gr. inout.gr

ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟΣ ΜΑΖΙΚΟΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV: ΦΕΡΕΛΠΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ Ή ΜΑΖΙΚΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΣ?

Κάποτε, ασθένειες όπως η ευλογιά, η χολέρα και άλλες ήταν από τις πρώτες αιτίες θανάτου μεμονωμένων ανθρώπων αλλά και ολόκληρων πόλεων. Σήμερα, τέτοιες ασθένειες προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό σε μικρές ηλικίες. Θυμάμαι να μας εμβολιάζουν όλα τα παιδιά κατά την εισαγωγή μας στο Δημοτικό, σ’ ένα γραφείο των δασκάλων, αλλά και στην τελευταία τάξη του. Αναρωτήθηκα, λοιπόν, πολλές φορές αν είχα το δικαίωμα να αρνηθώ να μ’ εμβολιάσουν, αφενός υπ’ αυτές τις συνθήκες, και αφετέρου καθώς πρόκειται για την προσωπική μου υγεία. Ποτέ δεν έμαθα τι εναλλακτικές έχω να αντιμετωπίσω τέτοιου είδους ασθένειες αν εκδηλωθούν μη έχοντας εμβολιαστεί.
Κατά γενική ομολογία βέβαια, ο μαζικός εμβολιασμός τέτοιων ασθενειών έχει αποφέρει δραστικά αποτελέσματα για τη Δημόσια Υγεία και γι’ αυτό το λόγο βέβαια το έχουμε αποδεχτεί ως αυτονόητο. Με την εξέλιξη της Επιστήμης όμως, δημιουργούνται νέα εμβόλια. Είμαστε έτοιμοι να αποδεχτούμε και τα νέα αυτά φάρμακα ως αυτονόητα; Πολύς λόγος γίνεται για τον εμβολιασμό κατά του ιού HPV, για την προστασία των γυναικών από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Σε κάποιες χώρες μάλιστα ο εμβολιασμός κατά του ιού HPV έχει καταστεί υποχρεωτικός για την εισαγωγή των κοριτσιών στο Γυμνάσιο. Ο James Colgrove, ερευνητής στο Center History & Ethics of Public Health, του τμήματος Social Medical Sciences του πανεπιστημίου Columbia, στο άρθρο του «Η Ηθική και η Πολιτική του υποχρεωτικού εμβολιασμού» προσπαθεί να εκθέσει όλες τις αντιπαραβαλλόμενες απόψεις γύρω από το ζήτημα του υποχρεωτικού εμβολιασμού.

HPV ιός
Να πούμε καταρχήν εν συντομία δυο λόγια για το συγκεκριμένο ιό. O Human Papilloma Virus είναι ένας DNA-ιός. Ο HPV ιός μεταδίδεται κατά κύριo λόγo, αλλά όχι απoκλειστικά, με σεξoυαλική επαφή. Η μόλυνση είναι συχνότερη σε σεξoυαλικά ενεργά άτoμα νεαράς ηλικίας, με υψηλότερo πoσoστό επικινδυνότητας σε νεαρές γυναίκες ηλικίας 16 έως 25 ετών. O κίνδυνoς HPV-μόλυνσης αυξάνεται όσo νωρίτερα ξεκινήσει η σεξoυαλική δραστηριότητα και όσo μεγαλύτερoς είναι o αριθμός των σεξoυαλικών συντρόφων . Αυτός είναι και ο κύριος λόγος για τον οποίο έχουν εξεγερθεί αρκετοί για τον υποχρεωτικό χαρακτήρα του εμβολιασμού. Θεωρούν ότι με αυτόν τον τρόπο καταστέλλονται ηθικές αρχές, όπως για παράδειγμα η αποχή από το σεξ, η μονογαμία υπό το φόβο μετάδοσης νόσων. Ακόμη με τον εμβολιασμό τα νεαρά κορίτσια πιθανώς να εφησυχάζονται και μειώνουν άλλους τρόπους προφύλαξης, που αφορούν και σε άλλες ασθένειες που δεν καλύπτει το συγκεκριμένο εμβόλιο, αλλά και ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες.
Η μόλυνση από τoν συγκεκριμένο ιό δεν συνεπάγεται αυτόματα την πρόκληση αλλοίωσης. Είναι πιθανό να πρoκαλέσει την εμφάνιση καλoήθων κoνδυλωμάτων ή δυσπλασιών, oι oπoίες αν δεν αντιμετωπισθoύν μπορεί να εξελιχθoύν σε καρκίνo, ιδιαίτερα στην πρωκτoγεννητική περιoχή. Μελετώντας την βιολογία του HPV εμβολίου συλλέγουμε πολύ σημαντικές πληροφορίες. Μέχρι σήμερα έχoυν περιγραφεί περί τους 200 διαφορετικούς γονότυπους του ιού των θηλωμάτων του ανθρώπου, από τους οποίους μόνο 100 περίπου έχουν χαρακτηριστεί πλήρως. Υπολογίζεται ότι 15 από αυτούς θεωρούνται υψηλού κινδύνου για καρκινογένεση. Άλλοι 12 τύποι HPV βρίσκονται σπάνια σε διηθητικά καρκινώματα από πλακώδη κύτταρα ή αδενοκαρκινώματα της πρωκτογεννητικής περιοχής, ενώ είναι υπεύθυνοι για ανάλογα καρκινώματα στον λάρυγγα, για ειδικές παθολογικές καταστάσεις όπως οι όγκοι Buschke-Löwenstein στο αιδοίο, πέος και πρωκτό και για άλλες, μη-θανατηφόρες ή προδιηθητικές αλλοιώσεις όπως οι ελαφράς μορφής δυσπλασίες του τραχήλου, τα κονδυλώματα (ακροχορδώνες) και η υποτροπιάζουσα νεανική θηλωμάτωση του αναπνευστικού συστήματος.
Τα μέχρι στιγμής σε ιδιαίτερα εξελιγμένη μορφή υπάρχοντα εμβόλια εναντίον του HPV δεν προφυλάσσουν από όλους τους ογκογόνους υποτύπους του ιού, αλλά μόνον από τους τύπους 16 και 18, οι οποίοι είναι και οι πλέον νοσογόνοι και επικίνδυνοι και είναι υπεύθυνοι για ~70% των καρκίνων παγκοσμίως. Παράλληλα, από τα δύο μέχρι σήμερα υπάρχοντα προφυλακτικά HPV-εμβόλια, το ένα είναι διδύναμο, εναντίον των υποτύπων 16 & 18 και το άλλο είναι τετραδύναμο, δηλ. μπορεί να προφυλάξει όχι μόνον από τους υποτύπους 16 & 18, αλλά και από τους μη ογκογόνους υποτύπους 6 & 11, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι κατά 90% περίπου για την ανάπτυξη των γνωστών κονδυλωμάτων .
Προφανώς, συνάγουμε το συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό βήμα στην πρόοδο της Επιστήμης στην προσπάθεια καταπολέμησης του καρκίνου. Ωστόσο, δεν είναι το εμβόλιο που προκαλεί τις ενστάσεις αλλά η πρακτική του μαζικού υποχρεωτικού εμβολιασμού για μία ασθένεια η οποία μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή, όπως είναι ο HPV.

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ

Η φύση του ίδιου του εμβολίου, το ότι χορηγείται ως επί το πλείστον σε νεαρές γυναίκες και κορίτσια, όχι και σε άντρες, ότι πρόκειται για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση μιας ασθένειας η οποία προκαλείται με την σεξουαλική επαφή αλλά και τις παρενέργειες οι οποίες έχουν μέχρι στιγμής διαπιστωθεί, μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό ότι τα βιοηθικά ζητήματα που εγείρονται δεν είναι αμελητέα.
Από την άλλη, πρόκειται για ένα εμβόλιο εναντίον του καρκίνου και όχι για ένα εμβόλιο εναντίον μιας απλά σεξουαλικά μεταδιδόμενης πάθησης. Άρα και οι όποιες ενστάσεις που επικαλούνται το δικαίωμα διατήρησης θρησκευτικών πεποιθήσεων κατά τις οποίες ο συγκεκριμένος εμβολιασμός κλονίζει την αποχή ως κύριο μέτρο πρόληψης πέφτει κατά την άποψή μου στο κενό.
Τα αποτελέσματα ωστόσο του μαζικού εμβολιασμού στην πράξη είναι απρόβλεπτα και αυτό νομίζω «νομιμοποιεί» τις όποιες ενστάσεις. Το εμβόλιο αφενός δεν καλύπτει όλους τους επικίνδυνους τύπους του HPV, ενώ ο μαζικός εμβολιασμός αφετέρου ενέχει τον κίνδυνο να επικρατήσουν οι τύποι του ιού που δεν υπάρχουν στο εμβόλιο, ή να δημιουργηθούν μεταλλαγμένα στελέχη των τύπων που μάχεται το εμβόλιο.
Επιπλέον, το Gardasil (το πλέον διαδεδομένο εμβόλιο κατά του HPV) δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση τα προγράμματα προληπτικού ελέγχου. Ο εμβολιασμός όμως, μπορεί να δώσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας σε κάποιες γυναίκες, με αποτέλεσμα να παραλείπουν τον προληπτικό τους έλεγχο και να αυξηθούν έμμεσα τα κρούσματα καρκίνου. Ένα εξίσου σημαντικό εύρημα είναι το γεγονός ότι, οι κλινικές δοκιμές της Merck διήρκησαν 2-4 χρόνια. Η εταιρία αναφέρει ότι δεν γνωρίζει για πόσα χρόνια παρέχει ανοσία το πλήρες αρχικό σχήμα εμβολιασμού .
Πολλές γυναίκες εμβολιάζονται για τύπους του HPV των οποίων είναι ήδη φορείς. Ο HPV 16 για παράδειγμα, είναι από τους συχνότερους τύπους στον γυναικείο πληθυσμό . Τα εμβόλια ωστόσο δεν θεραπεύουν προϋπάρχουσες λοιμώξεις, αντίθετα ενδέχεται να τις επιδεινώνουν. Περιστατικά HPV λοίμωξης, δυσπλασίας τραχήλου και κονδυλωμάτων μετά την χορήγηση του Gardasil έχουν ήδη αναφερθεί.
Συνεπώς, είναι προφανές ότι ο προβληματισμός γύρω από το συγκεκριμένο εμβόλιο εστιάζεται κυρίως στον πολιτειακό εξαναγκασμό για μαζικό εμβολιασμό και την ασφάλεια του χορηγούμενου εμβολίου, καθώς παρουσιάστηκαν πολλές και σημαντικές, ακόμη και θανάσιμες, παρενέργειες σε άτομα στα οποία χορηγήθηκε το εν λόγω εμβόλιο. Η μελέτη της βιολογίας του εμβολίου ενισχύει τον σκεπτικισμό γύρω από την υποχρεωτικότητα μαζικού εμβολιασμού. Καταδεικνύεται τελικά η αδυναμία του εμβολίου να παράσχει τα εχέγγυα που απαιτούνται προκειμένου να αποδεχτούμε χωρίς σκεπτικισμό την έγκριση και τον εξαναγκασμό λήψης του από την πολιτεία.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά στοιχεία δείχνουν ότι σχολεία ακόμη και με ποσοστά απαλλαγής από το εμβόλιο 2 με 4% διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για ξεσπάσματα ασθενειών και τα παιδιά που έχουν απαλλαχθεί από τον εξαναγκασμό του εμβολίου εκτίθενται σε μεγαλύτερο κίνδυνο από μολυσματικές ασθένειες. Οι ανήλικοι έχουν το δικαίωμα να προστατευθούν από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό και η κοινωνία οφείλει να προστατεύει την ευημερία των παιδιών που πιθανώς ζημιώνονται από τις επιλογές των γονιών ή των κηδεμόνων τους. Έρευνες καταδεικνύουν ότι τα σχολεία που ακολουθούν τους νόμους ενισχύουν αποτελεσματικά και αποδοτικά τα ποσοστά λήψης των εμβολίων. Ο εξαναγκασμός του εμβολιασμού HPV από το νόμο επιτυγχάνει την προστασία από την ασθένεια σε μεγαλύτερα ποσοστά από πολιτικές που στηρίζονται αποκλειστικά στην πειθώ και την εκπαίδευση.
Από όλα τα παραπάνω στοιχεία το ερώτημα για το αν ο εμβολιασμός για μια σεξουαλικώς μεταδιδόμενη ασθένεια, που όμως είναι μορφή καρκίνου, μπορεί ή δεν μπορεί να είναι υποχρεωτικός εκ μέρους της πολιτείας. Ο Ρούσβελτ έλεγε ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη υποχρέωση για μια κυβέρνηση από το να εκπληρώσει τους πόθους της νέας γενιάς. Άραγε μπορεί η νέα γενιά να έχει μεγαλύτερο πόθο από την εξασφάλιση της υγείας της; Προσωπικά όμως, αντιδρώντας στην έννοια του εξαναγκασμού θεωρώ ότι με σωστή ενημέρωση και δωρεάν διάθεση εκ μέρους της Πολιτείας του εμβολίου, οι πολίτες θα επέλεγαν τη λήψη του εμβολιασμού κατά του HPV και η πρακτική της φιλελεύθερης ιατρικής παράδοσης, που σημαίνει πρόοδο από την πατερναλιστική Ιπποκρατική, δε θα αναιρούνταν.

Bibliography:

• Munoz N, Bosch FX, Castellsague X, Diaz M, de Sanjose S, Hammouda Det al.., “Against wich human papillomavirus types shall we vaccinate and screen? The international perspective”. Int J Cancer, 111,p. 281, 2004

• Villa LL, Costa RL, Petta CA et al., “Prophylactic quadrivalent human papillomavirus (types 6,11,16, and 18) L1 virus-like particle vaccine in young women: a randomized double-blind placebo-controlled multicentre phase II efficacy trial”. The Lancet Oncology, 6, p.275, 2005

• Gardasil product insert, Merck & CO., INC., October 2006

• Human Papillomavirus: HPV Information for Clinicians, November 2006

Φύλαξη Ομφαλιοπλακουντιακού Αίματος- ελπιδοφόρα ή κερδοφόρα μέθοδος?

Οι επιστημονικές ανακαλύψεις στον τομέα της Γενετικής είναι ραγδαίες και επηρεάζουν άμεσα τη ζωή μας, το προσδόκιμο αυτής, την ποιότητά της. Αλλάζουν ακόμη και την ίδια την έννοια, την αντίληψη της ζωής. Ωστόσο, πόσο ενημερωμένοι είμαστε για αυτές τις ανακαλύψεις; Πόσο επηρεαζόμαστε από την προβολή τους από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και πόσο αντικειμενική και αξιόπιστη είναι τελικά η προβολή τους από τα μίντια? Δε θα προσπαθήσω να γράψω ένα άκρως επιστημονικό δοκίμιο. Δεν είμαι βιολόγος ή γιατρός. Θα θέσω όμως κάποιους προβληματισμούς για μια επιστημονική μέθοδο που στην Ελλάδα είναι διαδεδομένη τα τελευταία χρόνια. Οι περισσότεροι γυναικολόγοι τη συστήνουν στις μέλλουσες μητέρες χωρίς να δίνουν επαρκείς πληροφορίες και τελικά τα περισσότερα ζευγάρια καταλήγουν στο να δίνουν σημαντικά χρηματικά ποσά για μία μέθοδο που δεν ξέρουν που και αν μπορούν να χρησιμοποιήσουν.

Τα νέα ζευγάρια που αποκτούν μωρό καταφεύγουν στη φύλαξη του αίματος του ομφάλιου λώρου από μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες έναντι αδρών αμοιβών. Η γενική ιδέα είναι ότι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα περιέχει αρχέγονα κύτταρα του αιμοποιητικού συστήματος που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις μεταμοσχεύσεων σε ασθενείς με αιματολογικά προβλήματα και η φύλαξη τους προορίζεται για πιθανή χρήση από το ίδιο το νεογνό ή για αδελφό του. Τα βλαστικά κύτταρα του αίματος ομφαλίου λώρου έχουν επιδείξει ικανότητα ανάπλασης του καρδιακού ιστού μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου, βελτίωσης της αγγειακής λειτουργίας και της ροής του αίματος στο σημείο της βλάβης και βελτίωσης της γενικής λειτουργίας της καρδιάς. Οι ασθένειες αυτές όμως, αφορούν κυρίως μεγάλες ηλικίες, ενώ το αίμα φυλάσσεται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, γύρω στα είκοσι χρόνια. Υπάρχει βέβαια η περίπτωση κάποιες από τις ασθένειες αυτές να είναι κληρονομικές. Το πρόβλημα εδώ έγκειται στο ότι αυτές οι ασθένειες που ενδεχομένως θα μπορούσαν να θεραπευτούν με μεταμόσχευση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος στη στιγμή που είναι κληρονομικές σημαίνει ότι και τις «ανωμαλίες» στο DNA που τις προκάλεσαν, τις φέρει και το αίμα που έχει φυλαχτεί για αυτό το σκοπό. Άρα τα κύτταρα από το αίμα που έχει φυλαχτεί είναι άχρηστα. Από την άλλη πλευρά ο ισχυρισμός που θέλει το αίμα του ομφάλιου λώρου να φυλάσσεται για πιθανή χρήση από κάποιο αδελφό του νεογνού δότη αμφισβητείται καθώς ο δότης πρέπει να είναι ιστοσυμβατός, για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα συγκεκριμένα κύτταρα. Αν όμως είναι συμβατός δότης μπορεί να δώσει κύτταρα τόσο από τον μυελό των οστών όσο και από το περιφερειακό αίμα, άρα και πάλι τα ζευγάρια δε χρειάζεται να υποστούν αυτήν την οικονομική αφαίμαξη.

Όσο για τις αναπλαστικές μεθόδους που μπορεί να επικαλούνται ιδιωτικές εταιρείες φύλαξης ομφαλοπλακουντιακού αίματος, ότι δηλαδή από τα κύτταρα αυτά μπορούν να δημιουργηθούν διάφοροι ιστοί ή όργανα, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει ότι δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν ότι το αυτόλογο αίμα ομφαλίου λώρου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αναπλαστικούς ιατρικούς σκοπούς.

Από τα παραπάνω, και χωρίς να έχουμε αναλύσει περαιτέρω «προβληματικές» πτυχές της φύλαξης του ομφαλοπλακουντιακού αίματος από ιδιωτικές εταιρείες, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η φύλαξη του ατομικού αίματος σε ιδιωτικές τράπεζες δεν έχει κανένα νόημα τελικά. Αντίθετα, η δωρεά του αίματος σε μεγάλες δημόσιες τράπεζες έχει νόημα με την έννοια ότι μπορούν με αυτό τον τρόπο να βρεθούν συμβατοί δότες για άμεση χρήση. Μάλιστα οι δότες είναι δυνητικά πάρα πολλοί, αφού κάθε νεογνό μπορεί να είναι δότης με τη γέννησή του. Το αίμα στις δημόσιες τράπεζες φυλάσσεται για να δοθεί σε όποιον το έχει ανάγκη, εφόσον είναι ιστοσυμβατό. Οι ιδιωτικές τράπεζες αντίθετα δεν ασχολούνται με την ιστοσυμβατότητα των κυττάρων που φυλάσσουν. Έτσι, δεν συμμετέχουν στην παγκόσμια δεξαμενή μοσχευμάτων και συνεπώς μειώνουν τις πιθανότητες εύρεσης του κατάλληλου μοσχεύματος για κάθε πολίτη που έχει ανάγκη. Επιπλέον, στην μεν δωρεά το ζευγάρι δεν επιβαρύνεται οικονομικά, ενώ στην αμφίβολη φύλαξη του προσωπικού αίματος το ζευγάρι χρεώνεται σημαντικά χρηματικά ποσά.

Να θέσω έναν ακόμη προβληματισμό, ηθικό αυτή τη φορά. Η φύλαξη του ομφαλοπλακουντιακού αίματος σε ιδιωτικές τράπεζες, σημαίνει την έλευση του ιδιωτικού τομέα σε ευαίσθητα ιατρικά ζητήματα. Με αυτόν τον τρόπο εισέρχονται οι νόμοι της αγοράς για μοναδικά βιολογικά προϊόντα και καταργείται η αρχή της αλληλεγγύης και οι αρχές που διέπουν τη μέθοδο της δωρεάς, όπως υπάρχει στην αιμοδοσία και στις μεταμοσχεύσεις οργάνων. Κάντε το όμως δικό σας. Με αγωνία να ψάχνετε έναν ιστοσυμβατό δότη για να σώσετε ένα δικό σας άνθρωπο και χιλιάδες εν δυνάμει δότες να μη χρησιμοποιούν το μόσχευμα, ενώ αυτό μένει σε αχρησία.

Οι χώροι αναμονής στο γυναικολογικό ιατρείο φιγουράρουν σε περίοπτες θέσεις φυλλάδια γι ατη φύλαξη ομφαλοπλακουντιακού αίματος, ενώ τα Μ.Μ.Ε δίνουν γενικές πληροφορίες, αδιευκρίνιστες με μια πνοή αισιοδοξίας όμως που δίνουν την ψευδαίσθηση στο κοινό ότι κάθε επιστημονική ανακάλυψη είναι ταυτόχρονα και εφαρμόσιμη. Σε ότι αφορά θέματα υγείας μάλιστα που το κοινό είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένο τα μίντια τείνουν να ενισχύουν τις ελπίδες του κόσμου για επιστημονικά επιτεύγματα που θα φέρουν την επανάσταση σε ανίατες ασθένειες. Αν όμως το κοινό δεν έχει τις επαρκείς πληροφορίες για να σχηματίσει κρίση, κατά συνέπεια δεν μπορεί και να λάβει τις αποφάσεις του αυτόνομα και ελεύθερα. Μάλιστα, σε περιπτώσεις όπως αυτή που εκθέσαμε παραπάνω καταλήγει να γίνεται θύμα οικονομικών συμφερόντων.

Αποτέφρωση ή ταφή; τελικά ποιος αποφασίζει;!

Σε κάποιους ίσως φαντάζει μία ακόμη αλλοτρίωση στα χρηστά ήθη της ελληνικής κοινωνίας, σε κάποιους άλλους όμως φαντάζει ως η δικαίωση της ιδιοκτησίας και της ελευθερίας διαχείρισης του ανθρώπινου σώματος. Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος που αφορά στην αποτέφρωση, στους χώρους δημιουργίας, τους όρους και της προϋποθέσεις κατατέθηκε ήδη στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Και πριν αρχίσει ο οποιοσδήποτε να βάζει μπροστά τα θρησκευτικά του φρονήματα αλλά και τον δήθεν πατριωτισμό του, τον οποίο συνηθίζουμε να ταυτίζουμε με την πίστη στο επίσημο θρήσκευμά μας, ας αναλύσουμε τις παραμέτρους που τίθενται γύρω από ένα τέτοιο ζήτημα. Σύμφωνα με το σχέδιο ΠΔ, η αποτέφρωση νεκρού επιτρέπεται μετά την πάροδο εξήντα ωρών από τον θάνατο. Η άδεια αποτέφρωσης εκδίδεται από τον Δήμαρχο ή τον Πρόεδρο της Κοινότητας του τόπου όπου λειτουργεί το Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών.Για την έκδοση της άδειας αποτέφρωσης απαιτούνται τα ακόλουθα:α) Ληξιαρχική πράξη θανάτου.β) Έγγραφη βεβαίωση ιατροδικαστή ότι η αιτία θανάτου δεν χρήζει περαιτέρω ιατροδικαστικής διερεύνησης και ότι αφαιρέθηκαν από το σώμα του νεκρού τα ακατάλληλα για αποτέφρωση ιατροτεχνικά μέρη.γ) Ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωση του ίδιου του προσώπου, όσο ζούσε, ότι επιθυμούσε να αποτεφρωθεί μετά θάνατον. Αν τέτοια δήλωση δεν υπάρχει, αρκεί δήλωση, των πλησιέστερων συγγενών του έως τετάρτου βαθμού, ότι ο νεκρός επιθυμούσε να αποτεφρωθεί. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ συγγενών του ίδιου βαθμού, αποφαίνεται ο Εισαγγελέας στην περιφέρεια του οποίου φυλάσσεται ο νεκρός. Αν ο νεκρός είναι ανήλικος, τότε απαιτείται δήλωση και των δύο γονέων του ή αντίστοιχη δήλωση από εκείνον που ασκούσε τη γονική μέριμνα του ανήλικου τέκνου.


Πριν από τρία περίπου χρόνια είχε ψηφισθεί τροπολογία σχετικά με την αποτέφρωση αλλοθρήσκων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε σχετικά η τροπολογία: «Επιτρέπεται η αποτέφρωση νεκρών, ημεδαπών ή αλλοδαπών, των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις επέτρεπαν τη μετά θάνατον αποτέφρωση. Προϋπόθεση για την αποτέφρωση είναι η προηγούμενη ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωση του θανόντος για τη σχετική επιθυμία του, ή η αντίστοιχη δήλωση των συγγενών του, εξ αίματος ή εξ αγχιστείας, έως και τον τέταρτο βαθμό, κατά σειρά τάξεως. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των συγγενών που βρίσκονται στην ίδια τάξη, η σχετική απόφαση λαμβάνεται από τον εισαγγελέα, στην περιφέρεια του οποίου φυλάσσεται ο νεκρός. Προκειμένου για ανήλικα τέκνα, η δήλωση γίνεται και από τους δύο γονείς, ή από εκείνον που ασκεί τη γονική μέριμνα».

Η συγκεκριμένη τροπολογία ήρθε να καλύψει ένα κενό που υπήρχε στο νομοθετικό καθεστώς της Ελλάδας, όσον αφορά στις ανάγκες ενός και πλέον εκατομμυρίου ανθρώπων, ημεδαπών και αλλοδαπών, που ζουν στη χώρα μας. Οι συγγενείς των ανθρώπων αυτών μέχρι πρότινος έπρεπε να ταξιδέψουν ως τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, προκειμένου να υλοποιήσουν το θρησκευτικό έθιμο ταφής τους, κάτι που τους εξουθένωνε τόσο ψυχολογικά όσο και οικονομικά. Η Ελλάδα με τη σχετική τροπολογία εναρμονίζεται με το καθεστώς που ισχύει στα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άλλωστε η αποτέφρωση επιτρέπεται σήμερα στα τρία τέταρτα του πληθυσμού της γης.

Τι γίνεται όμως με τους Έλληνες χριστιανούς Ορθόδοξους; Μπορούμε να συνάπτουμε πολιτικό γάμο αλλά δεν μπορούμε να επιλέγουμε την αποτέφρωσή μας μετά θάνατον;! Τουλάχιστον αντιφατικό ακούγεται στη λογική μου. Η τροπολογία του δικαιώματος επιλογής ταφής ή αποτέφρωσης συνδέεται αναμφίβολα με τα θεμελιώδη δικαιώματα της θρησκευτικής ελευθερίας και του αυτοπροσδιορισμού του ατόμου. Ωστόσο, στην Ελλάδα, αυτή η ρύθμιση άργησε πολύ να φτάσει έστω και σαν Προεδρικό Διάταγμα στο Συμβούλιο της Επικρατείας, που αν δεν απατώμαι μπορεί και ποτέ να μην τεθεί ποτέ σε ισχύ. Πρόκειται για ένα διάταγμα που έρχεται ίσως να ταράξει σημαντικά τα νερά της ελληνικής κοινωνίας, μιας κοινωνίας κατά βάση συντηρητικής. Πρόσφατο παράδειγμα άλλωστε ο «αφορισμός» όσων προασπίστηκαν, πόσο μάλιστα όσων εσύναψαν, το δικαίωμα του πολιτικού γάμου, που δεν πρόκειται παρά μια διοικητική πράξη, μεταξύ ομοφυλοφίλων.
Όσον αφορά στην προ τριετίας ρύθμιση περί της αποτέφρωσης αλλοθρήσκων η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν εξέφρασε καμία αντίρρηση καθώς αφορούσε αποκλειστικά ετεροδόξους και ετεροθρήσκους. Ωστόσο, ο Κύρος Χριστόδουλος, εκφράζοντας την επίσημη θέση της Εκκλησίας είχε δηλώσει: «Η Εκκλησία μας δεν έχει λόγο να απαγορεύσει οτιδήποτε στους ετερόδοξους και αλλόθρησκους. Όσον αφορά στους Ορθοδόξους χριστιανούς είναι τεταγμένη υπέρ της ταφής και όχι υπέρ της καύσεως». Με αφορμή τη σχετική τροπολογία, κατέθεσε τις απόψεις της επί του θέματος και η Ιερά Σύνοδος˙ για τους Ορθοδόξους Χριστιανούς, η Εκκλησία γνωρίζει και συνιστά ως μοναδικό τρόπο αποσυνθέσεως του νεκρού σώματος την ταφή σύμφωνα με την Αγία Διδασκαλία της και την απ' αιώνων Παράδοσή της.
Είναι αξιοσημείωτο, ωστόσο ότι στο εξωτερικό σε Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι κληρικοί τελούν την νεκρώσιμη ακολουθία σε περιπτώσεις αποτέφρωσης , έστω και κατ΄ οικονομίαν. Όλες οι άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες στην Ευρώπη έχουν προ πολλού αποδεχθεί την καύση των νεκρών, ενώ σε σχετική ρύθμιση στο Κανονικό της Δίκαιο έχει προχωρήσει και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία από το 1983 - εκφράζοντας απλώς την προτίμησή της στην ταφή. Παράλληλα στη Γαλλία και στην Αγγλία η αποτέφρωση έχει επιτραπεί από τον 18ο και τον 19ο αιώνα αντίστοιχα! Σήμερα, τρία χρόνια μετά ίσως και η Ελληνική Εκκλησία αλλά και οι θρησκόληπτοι πιστοί της ίσως αποδειχθούν πιο ανοιχτοί και ανεκτικοί σε αυτή τη νέα ρύθμιση που επί της ουσίας επικυρώνει μία έκφανση του αναφαίρετου δικαιώματος της αυτονομίας του ατόμου.
Σ’ ό,τι αφορά τις περιβαλλοντικές παραμέτρους και τις πιθανές επιπτώσεις της πρακτικής της αποτέφρωσης δεν είμαι ο πλέον αρμόδιος για να τα αναλύσω. Απλά αναλογιστείτε πόσα νεκροταφεία υπάρχουν και πόσοι διαθέσιμοι χώροι ενταφιασμού των νεκρών σε αυτά. Επιπλέον, η εικόνα των συγγενών την ώρα που πάνε να ξεθάψουν τον νεκρό και με τρόμο διαπιστώνουν ότι δεν έχει λιώσει, μόνο φρίκη προκαλεί.
Τα αποτεφρωτήρια των νεκρών είναι υπερσύγχρονοι κλίβανοι μέσα στους οποίους εισέρχεται η σορός με το φέρετρο, αφού πρώτα έχουν αφαιρεθεί όλα τα μεταλλικά αντικείμενα. Ο χρόνος που χρειάζεται για την ολοκλήρωση της καύσης δεν ξεπερνά τη μία - μιάμιση ώρα.
Το κόστος της αποτέφρωσης κινείται συνήθως στα 500 ευρώ. Συγκριτικά τα χρήματα που χρειάζονται για την αποτέφρωση είναι πολύ λιγότερα από τα έξοδα ταφής.
Πέρα, από κάθε πολιτική, θρησκευτική ή κοινωνική διαφοροποίηση, η συμπεριφορά απέναντι στο σώμα του νεκρού, ιστορικά, αποτελούσε πάντα καίριο πολιτισμικό στοιχείο. Ακόμα και οι εχθροί, σε καιρούς πολέμου, προέβαιναν σε εκεχειρίες προκειμένου να συλλέξουν τα πτώματα των νεκρών συμπολεμιστών τους και να τους κηδέψουν με τα αντίστοιχα θρησκευτικά έθιμα. Το ζήτημα της κατάληξης των νεκρών είναι, συνεπώς, απόλυτα ουσιώδες και η αντιμετώπισή του απαιτεί ωριμότητα από την κοινωνία.
Κάθε άνθρωπος έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να ορίζει τη ζωή και το σώμα του, πριν και μετά το θάνατό του. Η επίσημη θρησκεία μας ενδιαφέρεται για τη σωτηρία της ψυχής των πιστών της, η τύχη του σώματος μετά θάνατον είναι ένα ζήτημα το οποίο οι Πατέρες της Εκκλησίας μας οφείλουν να συζητήσουν με αντικειμενικότητα και ανοιχτό πνεύμα, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψιν τους τα ατομικά δικαιώματα που έχει ο κάθε άνθρωπος ανεξάρτητα, και πάνω από τις όποιες θρησκευτικές του πεποιθήσεις.

Ο διαχωρισμός Κράτους και Εκκλησίας γίνεται ακόμη πιο επιτακτικός σε τέτοιου είδους ζητήματα όπως αυτό της επιλογής διαχείρισης του σώματος μετά θάνατον. Μέχρι που φτάνουν οι δικαιοδοσίες της Εκκλησίας σε ότι αφορά τον τρόπο ζωής του ανθρώπου σ' ένα Δημοκρατικό πολίτευμα; Και ποιο είναι το βήμα που δίνεται στην ελληνική κοινωνία για να μιλήσει, να ενημερωθεί και να κάνει τις επιλογές της;Ποιος ορίζει πως θα ζήσουμε αλλά τελικά και πως θα φύγουμε από τη ζωή; Κι αν δεν είμαστε εμείς κύριοι του εαυτού μας για τόσο ευαίσθητα προσωπικά ζητήματα, τότε που έγκειται η εφαρμογή των βασικών δικαιωμάτων που διασφαλίζει η Δημοκρατία;

Θεραπεία κομμένη και ραμμένη στα μέτρα μας!

Και όμως δεν είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Όπως επισημαίνει και ο πρόεδρος του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς δρ. Γουίλιαμ Μπρόντι σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» και τη Μάρθα Καϊτανίδη «Ο κάθε άνθρωπος θα έχει τη δυνατότητα να δέχεται εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα, ανάλογα με το γονιδίωμά του».

Με την ιατρική πρόοδο ασθένειες που ήταν ανίατες όπως ο καρκίνος και το ΑΙDS σήμερα έχουν μετατραπεί σε χρόνιες παθήσεις. Αυτή είναι η πρόκληση του μέλλοντος. Ο δρ. Γουίλιαμ Μπρόντι υποστηρίζει ότι στο μέλλον ο γιατρός θα μπορεί να γνωρίζει την προδιάθεση του σώματός του σε συγκεκριμένες ασθένειες, ενώ θα έχει και την απαραίτητη τεχνογνωσία προκειμένου να τις αντιμετωπίσει. Αυτό μας ακούγεται ως κάτι πολύ σημαντικό, ως μία πολύ σπουδαία εξέλιξη στο χώρο των επιστημών Υγείας και όντως είναι. Από την άλλη όμως εγείρονται και πολλοί, ας μην τις ονομάσουμε ενστάσεις, αλλά ενδοιασμοί ή και προβληματισμοί.

Για να μπορέσουν οι γιατροί να διαγνώσουν μία ασθένεια ή να δημιουργήσουν την εξατομικευμένη θεραπεία αντλούν τις πληροφορίες από το DNA του κάθε ανθρώπου. Ποιοι όμως θα υποβάλλονται σ’ αυτόν τον γονιδιακό έλεγχο; Όλοι ανεξαιρέτως από τη γέννησή τους ή εκείνοι που έχουν κάποια κληρονομική ασθένεια στο οικογενειακό τους περιβάλλον; Και τι γίνεται με τις πληροφορίες που συλλέγονται από το γονιδίωμα; Ποιος τις διαχειρίζεται και ποιος έχει πρόσβαση σε αυτές; Κανένας δεν πιστεύει για παράδειγμα ότι μια ασφαλιστική εταιρεία θα δεχτεί να ασφαλίσει κάποιον που έχει προδιάθεση να εμφανίσει κάποια σοβαρή ασθένεια. Οι ασφαλιστικές εταιρείες παίζουν με τους κανόνες της αγοράς που βασίζεται στα προσδοκόμενα οικονομικά οφέλη. Ανήθικο; Και όμως ποιος θα αναγκάσει μια εταιρεία σε μια ελεύθερη αγορά να επενδύσει σε κάτι, ακόμη κι αν πρόκειται για μια ανθρώπινη ζωή, αν βάσει των υπολογισμών της αναμένεται να μην της επιφέρει κέρδη;

Ακόμη όμως και στην περίπτωση που όλα αυτά τα διαδικαστικά θέματα που αφορούν καθαρά σε οικονομικά ζητήματα ως εκ θαύματος ρυθμιστούν υπέρ των πολιτών… το δικαίωμα στην άγνοια τι γίνεται; Ποιος θα είναι αυτός που θα αναλάβει την ευθύνη και θα αποφασίζει να αποκαλύψει σε κάποιον ότι έχει προδιάθεση για μια σοβαρή πάθηση; Με την αποκάλυψη της προδιάθεσης μιας σοβαρής ασθένειας αυτόματα ο άνθρωπος χτίζει ολόκληρη τη ζωή του έχοντας αυτήν την σημαντική γνώση, περί της πιθανότητας της ασθένειας, στο μυαλό του. Ωστόσο πρόκειται για διάγνωση προδιάθεσης και άρα αυτός ο άνθρωπος ενδεχομένως ποτέ να μην εκδηλώσει αυτήν την ασθένεια! Φανταστείτε λοιπόν τι προεκτάσεις μπορεί να έχει μια τέτοια εφαρμογή της γονιδιακής ιατρικής!

Τώρα που αρκετές εφαρμογές της νέας γενετικής βρίσκονται ακόμη στα σπάργανα είναι σημαντικό να αφυπνιστούμε. Να είμαστε ενημερωμένοι και για την αρνητική όψη προκειμένου να θεσπιστούν έγκαιρα αδιάβλητοι θεσμοί που θα προασπίζουν τα δικαιώματα των πολιτών.

*Η γονιδιακή Ιατρική αποτελεί μείζον επιστημονικό ζήτημα. Ωστόσο μέσα από το παρόν blog δεν έχω την αξίωση να το αναλύσω και να το καλύψω επιστημονικά αλλά να θίξω κάποιους προβληματισμούς με απλό και κατανοητό τρόπο.

To live or not to live.. to be alive!

Έχασε τη μάχη με τη ζωή ο Λορέντζο. Ένα ιδιαίτερο παιδί που έγινε παγκοσμίως γνωστό χωρίς τη θέλησή του από την ταινία του Χόλυγουντ «Lorenzo’ s Oil». Ο Λορέντζο έπασχε από μία ανίατη εκφυλιστική ασθένεια του νευρικού συστήματος. Στα media παρουσιάζεται ως μια ιστορία θριάμβου της ανθρώπινης θέλησης. Εγώ θέλω να δώσω μία άλλη οπτική αυτής της τραγικής ιστορίας.

Αλλά ας δούμε πως έχει η ιστορία και για όσους πιθανώς δεν την έχουν ακούσει. Ο Λορέντζο ήταν ένα παιδί το οποίο προσβλήθηκε από φυλοσύνδετη αδρενολευκοδυστροφία (ALD). Πρόκειται για ένα κληρονομικό νόσημα που καταστρέφει τη μυελίνη, την προστατευτική «μόνωση» των νευρικών κυττάρων. Η ασθένεια μεταδίδεται από τη μητέρα στα αγόρια. Αρχικά προκαλεί διαταραχές της ομιλίας, του συντονισμού και της κοινωνικοποίσης, ενώ αργότερα ακολουθεί η άνοια και ο θάνατος, συνήθως εντός δέκα ετών από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Η μόνη ελπίδα μετά την εκδήλωση της ασθένειας είναι η μεταμόσχευση μυελού των οστών, ωστόσο αυτό δεν είναι πάντα εφικτό και αποτελεσματικό.

Ο Λορέντζο άρχισε να εμφανίζει προβλήματα ομιλίας σε ηλικία 6 ετών. Έπειτα από αξονική εγκεφάλου οι γιατροί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είχε μόλις λίγους μήνες ζωής. Ωστόσο, οι γονείς του, ο Αουγκούστο και η Μικαέλα, αρνούνταν να αποδεχθούν ότι δεν υπάρχει θεραπεία και δεν δέχονταν ότι το παιδί τους βρισκόταν σε κατάσταση «φυτού». Θεωρούσαν ότι καταλάβαινε όλα όσα γίνονταν γύρω του και έτσι μελέτησαν την ασθένεια και επιχείρησαν να ανακαλύψουν οι ίδιοι το φάρμακο. Κατέληξαν στη χρήση ενός λαδιού που προέρχεται από ελιά και κράμβη. Δεν ανέστρεψε βέβαια την κατάσταση της υγείας του παιδιού αλλά βοήθησε στο να περιοριστούν τα συμπτώματα. Μάλιστα, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα το λάδι μπορεί να αποτρέψει τα συμπτώματα σχεδόν στο 70% των ασθενών με ΑLD. Οι γονείς του Λορέντζο δεν σταμάτησαν στιγμή να προσπαθούν να βρουν τη θεραπεία για την ασθένεια που είχε ο γιος τους. Χθες, ο Αουγκούστο ανακοίνωσε ότι ο γιος του πέθανε από μια μορφή πνευμονίας αφότου κόλλησε τροφή στους πνεύμονές του. Άρχισε να αιμορραγεί και εξέπνευσε πριν φθάσει το ασθενοφόρο στο σπίτι τους στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ.

«Ο Λορέντζο δεν μπορούσε να δει ή να επικοινωνήσει, όμως βρισκόταν ακόμα μαζί μας. Δεν υπέφερε. Αυτό ήταν το σημαντικό. Όσοι τον γνώριζαν, έκλαψαν με τον θάνατό του». Αυτά ήταν τα λόγια του Αουγκούστο Οντόνε για τον «γενναίο γιο» του στους δημοσιογράφους.

Αυτή λοιπόν είναι η οπτική των γονιών του Λορέντζο και των Μ.Μ.Ε. Αυτό το παιδί όμως αναρωτήθηκε ποτέ κανείς τι ήθελε πραγματικά; Πως ήθελε να ζήσει τη ζωή του; Ο πατέρας του παραδέχτηκε ότι ο Λορέντζο ούτε μπορούσε να δει, ούτε μπορούσε να επικοινωνήσει. Το μόνο που ήθελαν οι γονείς του ήταν να παραμείνει μαζί τους. Αλλοίμονο κι αν ισοπέδωνα την αγάπη των γονιών προς το παιδί τους. μήπως όμως πρόκειται για μια αγάπη εγωιστική; Ο Λορέντζο πίστευαν στ’ αλήθεια ότι ζει; Πώς ορίζεται η έννοια της ζωής; Στην παρούσα ιστορία πάντως εμένα μου φαίνεται απλά και μόνο ως η φυσική ύπαρξη του ανθρώπου δίπλα στα αγαπημένα του πρόσωπα. Έχω εκ διαμέτρου αντίθετη άποψη για τον ορισμό και την ουσία της ζωής. Ξέρω ότι ποτέ δε θα συμφωνήσουμε σ’ έναν κοινό ορισμό αυτής. Δεν ξέρω όμως αν έχουν το δικαίωμα οι γονείς να ορίζουν τη ζωή του παιδιού τους που υποφέρει από μια τέτοια εκφυλιστική, ανίατη ασθένεια αλλά δυστυχώς δεν ξέρω ούτε ποιος μπορεί τελικά να πάρει αυτήν την απόφαση!

Βαρύ θέμα για τις πρώτες μέρες του καλοκαιριού.. είναι όμως κάποια πράγματα που πρέπει ν’ αρχίσουμε να συλλογιζόμαστε. Η νέα γενετική αλλάζει συνεχώς τα δεδομένα αλλά και τις παραδοχές περί της ζωής. Τουλάχιστον ας μπορούμε να ορίζουμε τη ζωή μας, την αρχή και το τέλος της για να μπορούμε να πάρουμε οι ίδιοι, αυτόνομα και τις αποφάσεις γι’ αυτήν.