Αποτέφρωση ή ταφή; τελικά ποιος αποφασίζει;!

Σε κάποιους ίσως φαντάζει μία ακόμη αλλοτρίωση στα χρηστά ήθη της ελληνικής κοινωνίας, σε κάποιους άλλους όμως φαντάζει ως η δικαίωση της ιδιοκτησίας και της ελευθερίας διαχείρισης του ανθρώπινου σώματος. Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος που αφορά στην αποτέφρωση, στους χώρους δημιουργίας, τους όρους και της προϋποθέσεις κατατέθηκε ήδη στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Και πριν αρχίσει ο οποιοσδήποτε να βάζει μπροστά τα θρησκευτικά του φρονήματα αλλά και τον δήθεν πατριωτισμό του, τον οποίο συνηθίζουμε να ταυτίζουμε με την πίστη στο επίσημο θρήσκευμά μας, ας αναλύσουμε τις παραμέτρους που τίθενται γύρω από ένα τέτοιο ζήτημα. Σύμφωνα με το σχέδιο ΠΔ, η αποτέφρωση νεκρού επιτρέπεται μετά την πάροδο εξήντα ωρών από τον θάνατο. Η άδεια αποτέφρωσης εκδίδεται από τον Δήμαρχο ή τον Πρόεδρο της Κοινότητας του τόπου όπου λειτουργεί το Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών.Για την έκδοση της άδειας αποτέφρωσης απαιτούνται τα ακόλουθα:α) Ληξιαρχική πράξη θανάτου.β) Έγγραφη βεβαίωση ιατροδικαστή ότι η αιτία θανάτου δεν χρήζει περαιτέρω ιατροδικαστικής διερεύνησης και ότι αφαιρέθηκαν από το σώμα του νεκρού τα ακατάλληλα για αποτέφρωση ιατροτεχνικά μέρη.γ) Ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωση του ίδιου του προσώπου, όσο ζούσε, ότι επιθυμούσε να αποτεφρωθεί μετά θάνατον. Αν τέτοια δήλωση δεν υπάρχει, αρκεί δήλωση, των πλησιέστερων συγγενών του έως τετάρτου βαθμού, ότι ο νεκρός επιθυμούσε να αποτεφρωθεί. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ συγγενών του ίδιου βαθμού, αποφαίνεται ο Εισαγγελέας στην περιφέρεια του οποίου φυλάσσεται ο νεκρός. Αν ο νεκρός είναι ανήλικος, τότε απαιτείται δήλωση και των δύο γονέων του ή αντίστοιχη δήλωση από εκείνον που ασκούσε τη γονική μέριμνα του ανήλικου τέκνου.


Πριν από τρία περίπου χρόνια είχε ψηφισθεί τροπολογία σχετικά με την αποτέφρωση αλλοθρήσκων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε σχετικά η τροπολογία: «Επιτρέπεται η αποτέφρωση νεκρών, ημεδαπών ή αλλοδαπών, των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις επέτρεπαν τη μετά θάνατον αποτέφρωση. Προϋπόθεση για την αποτέφρωση είναι η προηγούμενη ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωση του θανόντος για τη σχετική επιθυμία του, ή η αντίστοιχη δήλωση των συγγενών του, εξ αίματος ή εξ αγχιστείας, έως και τον τέταρτο βαθμό, κατά σειρά τάξεως. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των συγγενών που βρίσκονται στην ίδια τάξη, η σχετική απόφαση λαμβάνεται από τον εισαγγελέα, στην περιφέρεια του οποίου φυλάσσεται ο νεκρός. Προκειμένου για ανήλικα τέκνα, η δήλωση γίνεται και από τους δύο γονείς, ή από εκείνον που ασκεί τη γονική μέριμνα».

Η συγκεκριμένη τροπολογία ήρθε να καλύψει ένα κενό που υπήρχε στο νομοθετικό καθεστώς της Ελλάδας, όσον αφορά στις ανάγκες ενός και πλέον εκατομμυρίου ανθρώπων, ημεδαπών και αλλοδαπών, που ζουν στη χώρα μας. Οι συγγενείς των ανθρώπων αυτών μέχρι πρότινος έπρεπε να ταξιδέψουν ως τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, προκειμένου να υλοποιήσουν το θρησκευτικό έθιμο ταφής τους, κάτι που τους εξουθένωνε τόσο ψυχολογικά όσο και οικονομικά. Η Ελλάδα με τη σχετική τροπολογία εναρμονίζεται με το καθεστώς που ισχύει στα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άλλωστε η αποτέφρωση επιτρέπεται σήμερα στα τρία τέταρτα του πληθυσμού της γης.

Τι γίνεται όμως με τους Έλληνες χριστιανούς Ορθόδοξους; Μπορούμε να συνάπτουμε πολιτικό γάμο αλλά δεν μπορούμε να επιλέγουμε την αποτέφρωσή μας μετά θάνατον;! Τουλάχιστον αντιφατικό ακούγεται στη λογική μου. Η τροπολογία του δικαιώματος επιλογής ταφής ή αποτέφρωσης συνδέεται αναμφίβολα με τα θεμελιώδη δικαιώματα της θρησκευτικής ελευθερίας και του αυτοπροσδιορισμού του ατόμου. Ωστόσο, στην Ελλάδα, αυτή η ρύθμιση άργησε πολύ να φτάσει έστω και σαν Προεδρικό Διάταγμα στο Συμβούλιο της Επικρατείας, που αν δεν απατώμαι μπορεί και ποτέ να μην τεθεί ποτέ σε ισχύ. Πρόκειται για ένα διάταγμα που έρχεται ίσως να ταράξει σημαντικά τα νερά της ελληνικής κοινωνίας, μιας κοινωνίας κατά βάση συντηρητικής. Πρόσφατο παράδειγμα άλλωστε ο «αφορισμός» όσων προασπίστηκαν, πόσο μάλιστα όσων εσύναψαν, το δικαίωμα του πολιτικού γάμου, που δεν πρόκειται παρά μια διοικητική πράξη, μεταξύ ομοφυλοφίλων.
Όσον αφορά στην προ τριετίας ρύθμιση περί της αποτέφρωσης αλλοθρήσκων η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν εξέφρασε καμία αντίρρηση καθώς αφορούσε αποκλειστικά ετεροδόξους και ετεροθρήσκους. Ωστόσο, ο Κύρος Χριστόδουλος, εκφράζοντας την επίσημη θέση της Εκκλησίας είχε δηλώσει: «Η Εκκλησία μας δεν έχει λόγο να απαγορεύσει οτιδήποτε στους ετερόδοξους και αλλόθρησκους. Όσον αφορά στους Ορθοδόξους χριστιανούς είναι τεταγμένη υπέρ της ταφής και όχι υπέρ της καύσεως». Με αφορμή τη σχετική τροπολογία, κατέθεσε τις απόψεις της επί του θέματος και η Ιερά Σύνοδος˙ για τους Ορθοδόξους Χριστιανούς, η Εκκλησία γνωρίζει και συνιστά ως μοναδικό τρόπο αποσυνθέσεως του νεκρού σώματος την ταφή σύμφωνα με την Αγία Διδασκαλία της και την απ' αιώνων Παράδοσή της.
Είναι αξιοσημείωτο, ωστόσο ότι στο εξωτερικό σε Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι κληρικοί τελούν την νεκρώσιμη ακολουθία σε περιπτώσεις αποτέφρωσης , έστω και κατ΄ οικονομίαν. Όλες οι άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες στην Ευρώπη έχουν προ πολλού αποδεχθεί την καύση των νεκρών, ενώ σε σχετική ρύθμιση στο Κανονικό της Δίκαιο έχει προχωρήσει και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία από το 1983 - εκφράζοντας απλώς την προτίμησή της στην ταφή. Παράλληλα στη Γαλλία και στην Αγγλία η αποτέφρωση έχει επιτραπεί από τον 18ο και τον 19ο αιώνα αντίστοιχα! Σήμερα, τρία χρόνια μετά ίσως και η Ελληνική Εκκλησία αλλά και οι θρησκόληπτοι πιστοί της ίσως αποδειχθούν πιο ανοιχτοί και ανεκτικοί σε αυτή τη νέα ρύθμιση που επί της ουσίας επικυρώνει μία έκφανση του αναφαίρετου δικαιώματος της αυτονομίας του ατόμου.
Σ’ ό,τι αφορά τις περιβαλλοντικές παραμέτρους και τις πιθανές επιπτώσεις της πρακτικής της αποτέφρωσης δεν είμαι ο πλέον αρμόδιος για να τα αναλύσω. Απλά αναλογιστείτε πόσα νεκροταφεία υπάρχουν και πόσοι διαθέσιμοι χώροι ενταφιασμού των νεκρών σε αυτά. Επιπλέον, η εικόνα των συγγενών την ώρα που πάνε να ξεθάψουν τον νεκρό και με τρόμο διαπιστώνουν ότι δεν έχει λιώσει, μόνο φρίκη προκαλεί.
Τα αποτεφρωτήρια των νεκρών είναι υπερσύγχρονοι κλίβανοι μέσα στους οποίους εισέρχεται η σορός με το φέρετρο, αφού πρώτα έχουν αφαιρεθεί όλα τα μεταλλικά αντικείμενα. Ο χρόνος που χρειάζεται για την ολοκλήρωση της καύσης δεν ξεπερνά τη μία - μιάμιση ώρα.
Το κόστος της αποτέφρωσης κινείται συνήθως στα 500 ευρώ. Συγκριτικά τα χρήματα που χρειάζονται για την αποτέφρωση είναι πολύ λιγότερα από τα έξοδα ταφής.
Πέρα, από κάθε πολιτική, θρησκευτική ή κοινωνική διαφοροποίηση, η συμπεριφορά απέναντι στο σώμα του νεκρού, ιστορικά, αποτελούσε πάντα καίριο πολιτισμικό στοιχείο. Ακόμα και οι εχθροί, σε καιρούς πολέμου, προέβαιναν σε εκεχειρίες προκειμένου να συλλέξουν τα πτώματα των νεκρών συμπολεμιστών τους και να τους κηδέψουν με τα αντίστοιχα θρησκευτικά έθιμα. Το ζήτημα της κατάληξης των νεκρών είναι, συνεπώς, απόλυτα ουσιώδες και η αντιμετώπισή του απαιτεί ωριμότητα από την κοινωνία.
Κάθε άνθρωπος έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να ορίζει τη ζωή και το σώμα του, πριν και μετά το θάνατό του. Η επίσημη θρησκεία μας ενδιαφέρεται για τη σωτηρία της ψυχής των πιστών της, η τύχη του σώματος μετά θάνατον είναι ένα ζήτημα το οποίο οι Πατέρες της Εκκλησίας μας οφείλουν να συζητήσουν με αντικειμενικότητα και ανοιχτό πνεύμα, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψιν τους τα ατομικά δικαιώματα που έχει ο κάθε άνθρωπος ανεξάρτητα, και πάνω από τις όποιες θρησκευτικές του πεποιθήσεις.

Ο διαχωρισμός Κράτους και Εκκλησίας γίνεται ακόμη πιο επιτακτικός σε τέτοιου είδους ζητήματα όπως αυτό της επιλογής διαχείρισης του σώματος μετά θάνατον. Μέχρι που φτάνουν οι δικαιοδοσίες της Εκκλησίας σε ότι αφορά τον τρόπο ζωής του ανθρώπου σ' ένα Δημοκρατικό πολίτευμα; Και ποιο είναι το βήμα που δίνεται στην ελληνική κοινωνία για να μιλήσει, να ενημερωθεί και να κάνει τις επιλογές της;Ποιος ορίζει πως θα ζήσουμε αλλά τελικά και πως θα φύγουμε από τη ζωή; Κι αν δεν είμαστε εμείς κύριοι του εαυτού μας για τόσο ευαίσθητα προσωπικά ζητήματα, τότε που έγκειται η εφαρμογή των βασικών δικαιωμάτων που διασφαλίζει η Δημοκρατία;