ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟΣ ΜΑΖΙΚΟΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV: ΦΕΡΕΛΠΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ Ή ΜΑΖΙΚΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΣ?

Κάποτε, ασθένειες όπως η ευλογιά, η χολέρα και άλλες ήταν από τις πρώτες αιτίες θανάτου μεμονωμένων ανθρώπων αλλά και ολόκληρων πόλεων. Σήμερα, τέτοιες ασθένειες προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό σε μικρές ηλικίες. Θυμάμαι να μας εμβολιάζουν όλα τα παιδιά κατά την εισαγωγή μας στο Δημοτικό, σ’ ένα γραφείο των δασκάλων, αλλά και στην τελευταία τάξη του. Αναρωτήθηκα, λοιπόν, πολλές φορές αν είχα το δικαίωμα να αρνηθώ να μ’ εμβολιάσουν, αφενός υπ’ αυτές τις συνθήκες, και αφετέρου καθώς πρόκειται για την προσωπική μου υγεία. Ποτέ δεν έμαθα τι εναλλακτικές έχω να αντιμετωπίσω τέτοιου είδους ασθένειες αν εκδηλωθούν μη έχοντας εμβολιαστεί.
Κατά γενική ομολογία βέβαια, ο μαζικός εμβολιασμός τέτοιων ασθενειών έχει αποφέρει δραστικά αποτελέσματα για τη Δημόσια Υγεία και γι’ αυτό το λόγο βέβαια το έχουμε αποδεχτεί ως αυτονόητο. Με την εξέλιξη της Επιστήμης όμως, δημιουργούνται νέα εμβόλια. Είμαστε έτοιμοι να αποδεχτούμε και τα νέα αυτά φάρμακα ως αυτονόητα; Πολύς λόγος γίνεται για τον εμβολιασμό κατά του ιού HPV, για την προστασία των γυναικών από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Σε κάποιες χώρες μάλιστα ο εμβολιασμός κατά του ιού HPV έχει καταστεί υποχρεωτικός για την εισαγωγή των κοριτσιών στο Γυμνάσιο. Ο James Colgrove, ερευνητής στο Center History & Ethics of Public Health, του τμήματος Social Medical Sciences του πανεπιστημίου Columbia, στο άρθρο του «Η Ηθική και η Πολιτική του υποχρεωτικού εμβολιασμού» προσπαθεί να εκθέσει όλες τις αντιπαραβαλλόμενες απόψεις γύρω από το ζήτημα του υποχρεωτικού εμβολιασμού.

HPV ιός
Να πούμε καταρχήν εν συντομία δυο λόγια για το συγκεκριμένο ιό. O Human Papilloma Virus είναι ένας DNA-ιός. Ο HPV ιός μεταδίδεται κατά κύριo λόγo, αλλά όχι απoκλειστικά, με σεξoυαλική επαφή. Η μόλυνση είναι συχνότερη σε σεξoυαλικά ενεργά άτoμα νεαράς ηλικίας, με υψηλότερo πoσoστό επικινδυνότητας σε νεαρές γυναίκες ηλικίας 16 έως 25 ετών. O κίνδυνoς HPV-μόλυνσης αυξάνεται όσo νωρίτερα ξεκινήσει η σεξoυαλική δραστηριότητα και όσo μεγαλύτερoς είναι o αριθμός των σεξoυαλικών συντρόφων . Αυτός είναι και ο κύριος λόγος για τον οποίο έχουν εξεγερθεί αρκετοί για τον υποχρεωτικό χαρακτήρα του εμβολιασμού. Θεωρούν ότι με αυτόν τον τρόπο καταστέλλονται ηθικές αρχές, όπως για παράδειγμα η αποχή από το σεξ, η μονογαμία υπό το φόβο μετάδοσης νόσων. Ακόμη με τον εμβολιασμό τα νεαρά κορίτσια πιθανώς να εφησυχάζονται και μειώνουν άλλους τρόπους προφύλαξης, που αφορούν και σε άλλες ασθένειες που δεν καλύπτει το συγκεκριμένο εμβόλιο, αλλά και ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες.
Η μόλυνση από τoν συγκεκριμένο ιό δεν συνεπάγεται αυτόματα την πρόκληση αλλοίωσης. Είναι πιθανό να πρoκαλέσει την εμφάνιση καλoήθων κoνδυλωμάτων ή δυσπλασιών, oι oπoίες αν δεν αντιμετωπισθoύν μπορεί να εξελιχθoύν σε καρκίνo, ιδιαίτερα στην πρωκτoγεννητική περιoχή. Μελετώντας την βιολογία του HPV εμβολίου συλλέγουμε πολύ σημαντικές πληροφορίες. Μέχρι σήμερα έχoυν περιγραφεί περί τους 200 διαφορετικούς γονότυπους του ιού των θηλωμάτων του ανθρώπου, από τους οποίους μόνο 100 περίπου έχουν χαρακτηριστεί πλήρως. Υπολογίζεται ότι 15 από αυτούς θεωρούνται υψηλού κινδύνου για καρκινογένεση. Άλλοι 12 τύποι HPV βρίσκονται σπάνια σε διηθητικά καρκινώματα από πλακώδη κύτταρα ή αδενοκαρκινώματα της πρωκτογεννητικής περιοχής, ενώ είναι υπεύθυνοι για ανάλογα καρκινώματα στον λάρυγγα, για ειδικές παθολογικές καταστάσεις όπως οι όγκοι Buschke-Löwenstein στο αιδοίο, πέος και πρωκτό και για άλλες, μη-θανατηφόρες ή προδιηθητικές αλλοιώσεις όπως οι ελαφράς μορφής δυσπλασίες του τραχήλου, τα κονδυλώματα (ακροχορδώνες) και η υποτροπιάζουσα νεανική θηλωμάτωση του αναπνευστικού συστήματος.
Τα μέχρι στιγμής σε ιδιαίτερα εξελιγμένη μορφή υπάρχοντα εμβόλια εναντίον του HPV δεν προφυλάσσουν από όλους τους ογκογόνους υποτύπους του ιού, αλλά μόνον από τους τύπους 16 και 18, οι οποίοι είναι και οι πλέον νοσογόνοι και επικίνδυνοι και είναι υπεύθυνοι για ~70% των καρκίνων παγκοσμίως. Παράλληλα, από τα δύο μέχρι σήμερα υπάρχοντα προφυλακτικά HPV-εμβόλια, το ένα είναι διδύναμο, εναντίον των υποτύπων 16 & 18 και το άλλο είναι τετραδύναμο, δηλ. μπορεί να προφυλάξει όχι μόνον από τους υποτύπους 16 & 18, αλλά και από τους μη ογκογόνους υποτύπους 6 & 11, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι κατά 90% περίπου για την ανάπτυξη των γνωστών κονδυλωμάτων .
Προφανώς, συνάγουμε το συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό βήμα στην πρόοδο της Επιστήμης στην προσπάθεια καταπολέμησης του καρκίνου. Ωστόσο, δεν είναι το εμβόλιο που προκαλεί τις ενστάσεις αλλά η πρακτική του μαζικού υποχρεωτικού εμβολιασμού για μία ασθένεια η οποία μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή, όπως είναι ο HPV.

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ

Η φύση του ίδιου του εμβολίου, το ότι χορηγείται ως επί το πλείστον σε νεαρές γυναίκες και κορίτσια, όχι και σε άντρες, ότι πρόκειται για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση μιας ασθένειας η οποία προκαλείται με την σεξουαλική επαφή αλλά και τις παρενέργειες οι οποίες έχουν μέχρι στιγμής διαπιστωθεί, μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό ότι τα βιοηθικά ζητήματα που εγείρονται δεν είναι αμελητέα.
Από την άλλη, πρόκειται για ένα εμβόλιο εναντίον του καρκίνου και όχι για ένα εμβόλιο εναντίον μιας απλά σεξουαλικά μεταδιδόμενης πάθησης. Άρα και οι όποιες ενστάσεις που επικαλούνται το δικαίωμα διατήρησης θρησκευτικών πεποιθήσεων κατά τις οποίες ο συγκεκριμένος εμβολιασμός κλονίζει την αποχή ως κύριο μέτρο πρόληψης πέφτει κατά την άποψή μου στο κενό.
Τα αποτελέσματα ωστόσο του μαζικού εμβολιασμού στην πράξη είναι απρόβλεπτα και αυτό νομίζω «νομιμοποιεί» τις όποιες ενστάσεις. Το εμβόλιο αφενός δεν καλύπτει όλους τους επικίνδυνους τύπους του HPV, ενώ ο μαζικός εμβολιασμός αφετέρου ενέχει τον κίνδυνο να επικρατήσουν οι τύποι του ιού που δεν υπάρχουν στο εμβόλιο, ή να δημιουργηθούν μεταλλαγμένα στελέχη των τύπων που μάχεται το εμβόλιο.
Επιπλέον, το Gardasil (το πλέον διαδεδομένο εμβόλιο κατά του HPV) δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση τα προγράμματα προληπτικού ελέγχου. Ο εμβολιασμός όμως, μπορεί να δώσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας σε κάποιες γυναίκες, με αποτέλεσμα να παραλείπουν τον προληπτικό τους έλεγχο και να αυξηθούν έμμεσα τα κρούσματα καρκίνου. Ένα εξίσου σημαντικό εύρημα είναι το γεγονός ότι, οι κλινικές δοκιμές της Merck διήρκησαν 2-4 χρόνια. Η εταιρία αναφέρει ότι δεν γνωρίζει για πόσα χρόνια παρέχει ανοσία το πλήρες αρχικό σχήμα εμβολιασμού .
Πολλές γυναίκες εμβολιάζονται για τύπους του HPV των οποίων είναι ήδη φορείς. Ο HPV 16 για παράδειγμα, είναι από τους συχνότερους τύπους στον γυναικείο πληθυσμό . Τα εμβόλια ωστόσο δεν θεραπεύουν προϋπάρχουσες λοιμώξεις, αντίθετα ενδέχεται να τις επιδεινώνουν. Περιστατικά HPV λοίμωξης, δυσπλασίας τραχήλου και κονδυλωμάτων μετά την χορήγηση του Gardasil έχουν ήδη αναφερθεί.
Συνεπώς, είναι προφανές ότι ο προβληματισμός γύρω από το συγκεκριμένο εμβόλιο εστιάζεται κυρίως στον πολιτειακό εξαναγκασμό για μαζικό εμβολιασμό και την ασφάλεια του χορηγούμενου εμβολίου, καθώς παρουσιάστηκαν πολλές και σημαντικές, ακόμη και θανάσιμες, παρενέργειες σε άτομα στα οποία χορηγήθηκε το εν λόγω εμβόλιο. Η μελέτη της βιολογίας του εμβολίου ενισχύει τον σκεπτικισμό γύρω από την υποχρεωτικότητα μαζικού εμβολιασμού. Καταδεικνύεται τελικά η αδυναμία του εμβολίου να παράσχει τα εχέγγυα που απαιτούνται προκειμένου να αποδεχτούμε χωρίς σκεπτικισμό την έγκριση και τον εξαναγκασμό λήψης του από την πολιτεία.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά στοιχεία δείχνουν ότι σχολεία ακόμη και με ποσοστά απαλλαγής από το εμβόλιο 2 με 4% διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για ξεσπάσματα ασθενειών και τα παιδιά που έχουν απαλλαχθεί από τον εξαναγκασμό του εμβολίου εκτίθενται σε μεγαλύτερο κίνδυνο από μολυσματικές ασθένειες. Οι ανήλικοι έχουν το δικαίωμα να προστατευθούν από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό και η κοινωνία οφείλει να προστατεύει την ευημερία των παιδιών που πιθανώς ζημιώνονται από τις επιλογές των γονιών ή των κηδεμόνων τους. Έρευνες καταδεικνύουν ότι τα σχολεία που ακολουθούν τους νόμους ενισχύουν αποτελεσματικά και αποδοτικά τα ποσοστά λήψης των εμβολίων. Ο εξαναγκασμός του εμβολιασμού HPV από το νόμο επιτυγχάνει την προστασία από την ασθένεια σε μεγαλύτερα ποσοστά από πολιτικές που στηρίζονται αποκλειστικά στην πειθώ και την εκπαίδευση.
Από όλα τα παραπάνω στοιχεία το ερώτημα για το αν ο εμβολιασμός για μια σεξουαλικώς μεταδιδόμενη ασθένεια, που όμως είναι μορφή καρκίνου, μπορεί ή δεν μπορεί να είναι υποχρεωτικός εκ μέρους της πολιτείας. Ο Ρούσβελτ έλεγε ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη υποχρέωση για μια κυβέρνηση από το να εκπληρώσει τους πόθους της νέας γενιάς. Άραγε μπορεί η νέα γενιά να έχει μεγαλύτερο πόθο από την εξασφάλιση της υγείας της; Προσωπικά όμως, αντιδρώντας στην έννοια του εξαναγκασμού θεωρώ ότι με σωστή ενημέρωση και δωρεάν διάθεση εκ μέρους της Πολιτείας του εμβολίου, οι πολίτες θα επέλεγαν τη λήψη του εμβολιασμού κατά του HPV και η πρακτική της φιλελεύθερης ιατρικής παράδοσης, που σημαίνει πρόοδο από την πατερναλιστική Ιπποκρατική, δε θα αναιρούνταν.

Bibliography:

• Munoz N, Bosch FX, Castellsague X, Diaz M, de Sanjose S, Hammouda Det al.., “Against wich human papillomavirus types shall we vaccinate and screen? The international perspective”. Int J Cancer, 111,p. 281, 2004

• Villa LL, Costa RL, Petta CA et al., “Prophylactic quadrivalent human papillomavirus (types 6,11,16, and 18) L1 virus-like particle vaccine in young women: a randomized double-blind placebo-controlled multicentre phase II efficacy trial”. The Lancet Oncology, 6, p.275, 2005

• Gardasil product insert, Merck & CO., INC., October 2006

• Human Papillomavirus: HPV Information for Clinicians, November 2006